Distriktet.no

UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) er FN sin organisasjon for utdanning, vitskap, kultur og kommunikasjon. Organisasjonen sitt mandat er å arbeide for fred og tryggleik ved å fremje samarbeid mellom nasjonar innan dei fire nemnde områda. Geirangerfjorden og Nærøyfjorden med omland kom i juli 2005 på UNESCO si liste over verda sineviktigaste kultur- og naturverdiar (World Heritage List). Alle jubla og sa dei var glade og stolte over dette. Utpeikinga er ei kraftig påminning til oss om kva verdiar vi har forvaltningsansvar for.UNESCO vil ha oss til å tenkje. Det er ikkje berre desse to små fjordarmane som kan kallast verdsarv. Også det mellomliggande landskapet er like vakkert og verdfullt, og sjølvsagt ein rikdom som vi skal ta vare på og levere uskada vidare til nye generasjonar.Så presterer altså Statnett , på vegne av kortsynte oppdragsgjevarar, å søke om å bygge eit troll av ei høgspentlinje heile vegen frå Fardal i Sogn til Ørskog på Møre, midt gjennom vakraste omlandet til verdsarven. Lina blir etter planen over 30 mil lang. Er avstanden mellom dei skyhøge mastene 300 meter, talar vi om tusen master.Til kvar mast går det kanskje 10 tonn galvanisert stål. I tillegg kjem dei seks tjukke trådane mellom mastene. Du kan sjølv rekne ut kor mykje framandt metallskrot Statnett vil plassere i naturen til etterkommarane våre.Statnett-søknaden var først til behandling hjå Norges vassdrag- og energidirektorat (NVE). Dei gav grønt lys. I tillegg lovprisa NVE Statnett for ein god søknad. Om dei har lese søknaden skikkeleg, veit vi ikkje. Andre som har lese dokumenta, har funne både feil og manglar, i tillegg til at forma er svært provoserande med mellom anna merkeleg tillaga amatørfoto som skal prove kor lite synleg styggedommen angjeveleg kjem til å bli. 

Det er politisk flertall på stortinget for å satse på høyhastighetstog med utbygging på strekningene Oslo-Lillehammer, Oslo-Skien og Oslo-Halden (med videre planer for hurtigtog mellom Oslo og København) som første byggetrinn. Det er miljøsatsing, fremhever politikerne. Ser man litt nærmere på forslaget vil man få en sterk mistanke om at dette i første rekke dreier seg om nok et konkurransevridende tiltak som skal ytterligere styrke infrastrukturen på Østlandet og øke den offentlige pengestrømmen til denne regionen ytterligere. Det mest påfallende er at første byggetrinn skal dekke de samme strekningene hvor våre skattepenger allerede har vært benyttet til bygging av firefelts motorveier med landets høyeste veistandard. Det er firefelts motorveier i alle retninger ut fra Oslo som effektivt binder denne landsdelen sammen, og gir store konkurransefortrinn for denne regiones næringsliv. Næringslivet i resten av landet sliter med en svært dårlig veistandard. Nå som motorveiene på Østlandet er ferdig utbygde skal den nasjonale samferdselssatsingen dreie seg om jernbane, og ikke overaskende blir det Østlandsregionen det skal satses på denne gangen også. Den statlige satsingen på jernbane er for så vidt i gang allerede, med utvidelse til dobbeltspor på Østlandet. De nye hurtigtogene vil kreve ny skinnegang. Mens resten av landet sliter med en elendig veistandard, vil man om noen år ha en svært moderne infrastruktur på Østlandet; firefelts motorveier (som allerede er på plass), dobbeltspor på tradisjonell jernbane (som allerede er kommet godt i gang), og høyhastighets jernbane. I sum vil denne satsingen på moderne infrastruktur gi en enorm konkurransefordel til næringslivet på Østlandet, og det er våre skattepenger som er med å finansierer gildet.

Fredag 24. april 2009 hadde olje- og energiminister Terje Riis-Johansen (41år) eit lesarbrev i ei regionavis under overskrifta  ”Rett til nett”.  Kanskje brevet er ei  trøyst  til tidlegare Senterpartiveljarar som vurderer å byggje småkraftverk?  Visse selskap vil vere med på slikt.  Dei  kjem med  ferdigskrivne  kontraktar  og søte  kaker. Kontraktane er svært gunstige  - for selskapa. Vel bøndene andre samarbeidspartnarar, kan det bli vanskeleg med linjekapasiteten.  Men Oslo-avisene fokuserer ikkje på slikt, så dette veit ikkje statsråden. Med den forma som  minister-brevet har fått, vil nok  mange diverre tolke  teksten  som ei halvkveda vise med langt på veg  ja til 420-kV-luftspennet  Fardal-Ørskog . Kva som måtte vere Riis-Johannesen sitt eigentlege ærend, spelar mindre rolle.  Skaden er no eit faktum.

Statnett  kan  ikkje garantere at  den frykta Monsterlinja blir det siste store  luftspennet  mellom Møre og Sogn. Kommunane  som  får linja tredd nedover seg, er sterkt opprørte.  Ordførarane  krev kabelalternativet  skikkeleg utreia.  Statnett nektar. Somme meiner vi kan byggje gasskraftverk i Romsdal, og slutte med hykleriet der vi brenn  gassen i utlandet, og spelar  miljøheltar  her  heime. Mange meiner at  luftspenna, småkraftverka og vindmølleparkane  i sum  tyder ei for stor belastning  på  naturperla Vestlandet. Dei krev  at staten  skal leggje søknadene til sides  til vi har fått ein skikkeleg  plan for  landsdelen.  Det bør setjast ned ein brei  kommisjon som får i oppgåve å komme med framlegg til ein ny, samla plan for utbyggingane.  Skal Vestlandet i framtida  bli  berre ein strengstrypt og avfolka energiproduserande region ? Eller skal landsdelen  vere noko meir? Er det  Oslo-kameratane  som i tilfelle skal avgjere dette åleine, eller skal folk på Vestlandet  også  takast med på råd, og ikkje berre bli  snakka etter munnen  i tallause høyringsmøte der ingen frå Oslo lyttar aktivt?Tidspunktet statsråden har valt for lesarbrevet er maksimalt  uheldig. Konsesjonssøknaden  for Fardal-Ørskog  er under behandling i NVE.  Prøver statsråden  å påverke arbeidet  til NVE?  Brevet  er  i alle høve ei uhyre klossete greie, og set pinlege spørsmål om politisk og administrativt kompetanse. Departementet til  Riis-Johansen er ankeinstans i saker som dette, og det er mykje truleg at  den avgjerda NVE gjer, blir anka nettopp til Olje-og energidepartementet.  Spørsmålet er om Terje Riis-Johansen no  er skikka til å leie ankehandsaminga?  Har han gjort seg sjølv ugild i denne saka?  Statsråden har ikkje berre skote seg sjølv i foten, han har også  lagt nok ein stein på børa  til statsministeren.  Statsråden har heller ikkje gjort det  lettare for oss  på Vestlandet som  framleis har stor sans for  Liv-Signe Navarsete og Per Olav Lundteigen. Kva parti skal vi stemme på no?  Men eitt er sikkert: Vi ofrar ikkje arvesølvet Vestlandet for nokre maktlause, mottetne taburettar. Der går grensa.

Roald Solheim

Sentraliseringa av busetnaden i landet ser ut til å halde fram med uminska kraft trass i den raud-grøne regjeringa sine uttalte målsetningar om å få ei meir balansert folketalsutvikling i landet. Oslo fekk 16000 nye innbyggarar i 2008, og i 2029 spår samfunnsøkonomane at hovudstaden kjem til å ha 200 000 fleire innbyggjarar enn i dag. I mange andre fylke vil folketalet stagnere.
 

Dette kjem fram i ein artikkel som økonomane Karen Helen Ulltveit-Moe og Victor Norman har skrive i tidsskriftet Samfunnsøkonomen. Dei peiker på ein viktig grunn til denne utviklinga: Tradisjonell industri og landbruk har vore nedbygd dei siste åra, og slike næringar er som regel lokalisert til distrikta. Nye kunnskapsintensive verksemder kjem derimot først og fremst i Oslo-området. Og folk flyttar naturleg nok dit dei ekspansive og attraktive arbeidsplassane er.
 

Er det då noko å gjere med denne utviklinga eller vil ho halde fram, som ei slags naturlov? Eit mottrekk styresmaktene kan setje inn er sjølsagt å satse på utvikling av kunnskapsbaserte bedrifter også i utkantane. For å få dette til må sentrale styresmakter vere viljuge til å satse midlar på regionale kompetanse- og forskingsmiljø, til dømes dei som er knytt til dei mange regionale høgskulane og forskingsentraene. Vi høyrer frå høgskulemiljø at dei slit med knappe rammer og at det hindrar dei i utvikling og innhenting av den fremste kompetansen på sine spesialfelt. Her kan styresmaktene bidra dersom det er vilje til satsing på utkantane. Styrk overføringane til dei regionale utviklingsmiljøa. Det vil garantert gje betre avkasting på investeringane enn spekulering i utanlandske kapitalfond.
 

Eldar Høidal